Türkiye’de hangi ilde acente açmak hâlâ kârlı? 2015’in tek kapsamlı verisiyle bir bakış

"Hangi ilde acente açmak hâlâ mantıklı?" sorusuna cevap verecek güncel bir çalışma yok. Sektörün elindeki tek kapsamlı bölgesel araştırma 2015’ten kalma; o günden bu yana kimse aynı ölçekte bir tekrarını yapmadı. Bu yazı o araştırmanın rakamlarını topluyor — ve nerede ihtiyatla okunması gerektiğini açıkça söylüyor.

Tek kaynak: TOBB/SAİK’in 2015 taşıma kapasitesi araştırması

TOBB Sigorta Acenteleri İcra Komitesi’nin (SAİK) 2015’te Başkent Üniversitesi’nden Dr. Erdem Kırkbeşoğlu’na yaptırdığı "Sigorta Acenteleri Bölgesel Gelişmişlik ve Taşıma Kapasitesi Araştırması", il bazında acente doygunluğunu, açılış/kapanış oranlarını ve ortalama gelir-gider tablosunu ölçen bugüne kadarki tek kapsamlı çalışma. Aradan geçen on yılda benzer ölçekte bir güncelleme yapılmadı — bu yazıdaki rakamlar 2015 fiyatları ve 2015 acente sayılarıyla, olduğu gibi aktarılıyor.

Kapasite altında kalan iller, potansiyelini en iyi kullananlar

Araştırmaya göre Doğu Anadolu illeri (başta Tunceli, Gümüşhane, Bayburt) acente taşıma kapasitesinin en altında kalıyor — nüfus ve ekonomik hacme oranla açılabilecek acente sayısı hâlâ dolmamış. Potansiyelini en iyi değerlendiren üç il ise Edirne, Çanakkale ve Balıkesir: bu illerde acente yoğunluğu bölgenin ekonomik büyüklüğüyle orantılı, yani "boşluk" görece kapanmış durumda.

Açılan mı çok, kapanan mı: doğum ve ölüm oranları

Araştırma iki ayrı oran ölçüyor: "doğum oranı" (2010-2015 arasında açılan yeni acente / toplam) ve "ölüm hızı" (aynı dönemde kapanan / toplam). Türkiye genelinde ölüm hızı %25, doğum oranı %17 — yani ülke genelinde kapanan acente sayısı açılandan fazla; beş yılda toplam 3.300 acente kapanmış. İl bazında tablo daha da çarpıcı:

Tabloda göze çarpan bir çelişki var: Tunceli hem taşıma kapasitesinin en altında (yani teorik olarak "boş yer" çok) hem de kapanma oranı en yüksek il. Bu, düşük doygunluğun tek başına fırsat anlamına gelmediğini gösteriyor — kapasite boşluğu, o ilin ekonomik hacminin acenteyi ayakta tutmaya yetmediği bir boşluk da olabilir. Bingöl ise tam tersi: hem en yüksek açılış hem en düşük kapanma oranıyla, 2015’te net büyümenin en belirgin olduğu il.

Gelir tablosu: İstanbul’un yanında Elazığ da var

Araştırmaya göre 2015’te bir acentenin ortalama aylık komisyon geliri 13.474 TL, ortalama gideri 6.678 TL. En yüksek ortalama gelire sahip beş il İstanbul, Elazığ, Ankara, Gaziantep ve İzmir — Elazığ’ın büyük üç metropolün arasına girmesi araştırmanın dikkat çeken bulgularından. En düşük ortalama gelire sahip iller ise Tunceli, Siirt, Ardahan, Hakkâri ve Iğdır. Bu rakamlar 2015 fiyatlarıyla; aradan geçen on yılın enflasyonuna göre uyarlanmadan bugüne taşınmamalı — burada önemli olan mutlak TL değeri değil, iller arasındaki sıralama.

Acenteleri en çok ne zorluyor?

Araştırmaya katılan acentelerin işlerini en çok zorlayan üç etken: ekonomik/sosyal koşullar (%72,1), rekabet (%71,6) ve yasal/hukuki değişiklikler (%69). Onlarca yıl önce sorulmuş bu soruların bugün de büyük ölçüde geçerli olduğunu tahmin etmek zor değil — rekabetin ve mevzuatın ağırlığı, portföyü elle bir Excel dosyasında tutan acenteler için daha da büyüyor. Bu boşluğun günlük işte nasıl kayba dönüştüğünü yenileme takibinde kaçırılan üç fırsat yazısında anlatmıştık. Rekabetin ağırlaştığı bir pazarda hangi modüllerin işi kolaylaştırdığını ürün sayfasında görebilirsiniz.